تبلیغات
تیم ترویج زبانشناسی - مطالب ریشه‌شناسی

[http://www.aparat.com/v/g94Ny]


اطاق 205 خوابگاه

شنبه 3 بهمن 1394 16:28
طبقه بندی:ریشه‌شناسی، 

به نقل از صفحه فیسبوک آقای عرفان خسروی، دانشجوی ایرانی در براتیسلاوا، مرکز کشور اسلواکی

" 205

شماره اتاق من در خوابگاه ۲۰۵ است. روز اول که رسیدم اینترنت قطع بود. رفتم بخش پذیریش و گفتم اینترنت قطع است. زنگ زد و به مسئول شبکه گفت یکی از دانشجوها اینترنتش قطع است. از آن سو چیزی گفته شد و مسئول پذیرش پرسید: شماره اتاقت چند است؟
گفتم ۲۰۵
وقتی مسئول پذیرش عدد ۲۰۵ را به زبان خودشان به طرف دیگر گفت، آنی فکر کردم دنیا چرخیده و اسلواک‌ها فارسی حرف می‌زنند، چون عدد ۲۰۵ را این‌طور تلفظ کرد:
/دویست و پِـنچ/

***

به هرحال هر دو زبان فارسی و اسلواکی تبار هندواروپایی دارند و چنین شباهت‌هایی نشان‌دهنده ریشه مشترک این زبان‌هاست.
برخی عددها هم در زبان اسلواک (و بقیه زبان‌های اسلاوی) شبیه فارسی تلفظ می‌شوند (مثل ۲ و ۵ و ۱۰۰) و برخی هم نه (مثل ۷ و ۸ و ۹).
در گذشته زبان‌شناس‌ها زبان‌های هندواروپایی را به دو گروه زبان‌های «ستم» و «کنتم» تقسیم می‌کردند. «ستم» صورت نیایی تلفظ عدد صد در زبان‌های ایرانی و هندی و اسلاوی است و «کنتم» صورت نیایی تلفط همین واژه در زبان‌های رومیایی و کلتی و ژرمن است.
از قضا این‌بار شماره اتاق ما طوری بود که تلفظش در اسلواک خیلی‌خیلی شبیه فارسی شده بود. خودتان در گوگل ترنسلیت امتحان کنید! اگر روی علامت بلندگو در پایین قسمت اسلواک کلیک کنید، ۲۰۵ را برایتان به اسلواکی تلفظ می‌کند:


بسیاری از واژه های متدوال در فارسی امروز، شاید به سبب روال وامگیری از مدرنیته غربی، اروپایی به نظر برسند. از طرفی بسیاری واژگان اروپایی هستند که فارسی به نظر میرسند.

بیمه از واژگانی بود که تصور میکردم از زبانهای اروپایی وارد فارسی شده است. ولی زمانی که وارد فاز مطالعه بیمه شدم متوجه شدم که این واژه ریشه سنسکریت دارد و علاوه بر آن تکواژ "بیم" آن در فارسی نیز هست. بیمه در واقع چیزی است که بیم و هراس را دور میکند و آرامش و آسایش را به همراه خود دارد. این مفهوم نخستین بار در فرهنگ هند باستان جا افتاد و اولین بیمه نامه ها در آن فرهنگ نوشته شد. در دوران مدرنیته اولین بیمه نامه ها در ایران در اواخر عصر قاجار نگارش شد. در مورد اینکه دقیقا چه زمان و توسط چه کسی واژه بیمه در فارسی استفاده شد اطلاعی ندارم ولی احتمال میدهم که این کار توسط فرهنگستان اول صورت گرفته باشد.

از واژگانی که اروپایی هستند ولی تصور میشود فارسی هستند، آمپول و  آسانسور را میتوان نام برد. از آنجایی که واژگان زبانهای هندواروپایی ریشه مشترک دارند، تا جایی که واژگان دخیل از این زبانها به فارسی، از لحاظ آوایی و یا موارد دیگر، ناهمخوان با پیکره واژگان فارسی نباشد، میتوان از آنها استفاده کرد. در این زمینه تفاوتی بین واژگان هندی شرقی و اروپایی غربی نیست. بنابراین حساسیت افراطی در مورد واژه‌گان انگلیسی و فرانسوی و روسی، که شمار آنها در فارسی کم نیست، در بسیاری موارد موضوعیت کاربردی ندارد و صرفا در تئوری مطرح است و گاها ناشی از تعصب افراطی زبانی است.


ریشه نظر

جمعه 13 آذر 1394 19:46
طبقه بندی:ریشه‌شناسی، 

سوال یکی از خوانندگان وبلاگ

"  سوال دارم:
1- آیا واژه"نظر" عربی با "نگر" فارسی می تواند هم ریشه باشد؟
2- چگونه می توان فهمید که واژه "منظر" یا "منظره" از کی وبه چه ترتیب وارد زبان فارسی شده است؟
سپاس"

اگر کسی میدونه خوشحال میشم کمکشون کنه.


ریشه واژه تماته، TOMATO

شنبه 9 آبان 1394 00:03
طبقه بندی:ریشه‌شناسی، 

من سررشته ای در ریشه شناسی ندارم، پس ارجاع میدم به حرف علمای ریشه شناس در مورد این واژه. دیکشنری آنلاین اتیمولوژی که دیتابیسش مبتنی بر جامعترین کتابهای ریشه شناسی زبان انگلیسی هست ذیل مدخل TOMATO یا همون گوجه، اینو نوشته :

tomato
, earlier tomate (c. 1600), from Spanish tomate (mid-16c.) from Nahuatl (Aztecan) tomatl "a tomato," said to mean literally "the swelling fruit," from tomana "to swell."
تومیتو از اسپانیایی و قبلش از ناهواتل زبون یکی از اقوام سرخپوست به نام آزتکها اومده. اصلش تومات بوده به معنی یه چیزی که متورم بادکنکی و آبدار هست. که این اسم از فعل تورم و باد کردن مشتق شده.

اینکه تو قاره ی شما به سیب زمینی میگن آلو یا پوتیتوو یا به گوجه میگن تومیتوو یا تماته یا قرمز بادمجان دلیل نمیشه که انگلیسیها این واژه ها رو از قاره ی شما گرفته باشن. یه کم فکر کن شاید منطقیش این باشه که این واژه رو از اسپانیاییها که ساکنان یکی از کوره دهات هستن گرفته باشن و اونا هم از یه کوره دهات دیگه به اسم امریکا اون واژه رو اخذ کرده باشن. جایی که اولین جا بشر متمدن معاصر گوجه رو کشف کرد. به خدا منطق چیز بدی نیست. فکر چیز بدی نیست. یه کم استفاده کن از فکرت. حیفی تو.

حالا اگه خیلی اصرار داری که تومیتو از زبون قاره ی پهناور تو رفته به داهاتای اینگیلیس، مقاله اش کن بنویس. زیادت بی ادبیس.

فستیوال گوجه فرنگی در اسپانیا


مائوریتزیو گارزونی، مبلغ مسیحی دومنیکن ایتالیایی، در 1762 میلاد برابر 1141 شمسی، مقارن با حکمرانی کریمخان زند در ایران، به شهر موصل کردستان که در آن زمان تحت حاکمیت امپراطری عثمانی بود وارد شد. وی دو سال بعد به العمادیه در ناحیه بادینان عزیمت و به مرور داده های کردی خود را ثبت کرده و سرانجام در 1878 کتاب دستور زبان و واژگان کردی را در رم منتشر کرد. با توجه به قدمت 250 ساله داده های این کتاب و نیز  دوره زمانی خاص آن بی شک این اثری مهم در تاریخ زبانشناسی ایرانی و زبانشناسی کردی است که به دست ما رسیده .

در اینجا متن اصلی این کتاب که به زبان ایتالیایی است از سایت فرهنگستان زبان کردی برای دانلود در دسترس است. از دوستانی که اطلاعات بیشتری از این کتاب دارند، از جمله ترجمه های آن و یا ارجاعاتی که به آن شده، درخواست میشود در اینجا دانسته های خود را به اشتراک بگذارند.



ریشه ی واژه ی رفوزه

شنبه 20 تیر 1394 15:37
طبقه بندی:ریشه‌شناسی، واج‌شناسی، 

رفوزه طبق فرهنگ معین از REFUSE فرانسه آمده است.

جدیدا توجهم به این نکته جلب شده است که واژه‌گان فرانسوی که به نسبت واژگان انگلیسی مدت زمان بیشتری از ورودشان به زبان مردم ما میگذرد بومیتر جلوه میکنند. این شاید به خاطر تغییرات آوایی باشد که روی این واژه ها صورت میگیرد.


ریشه واژه ی پیست

یکشنبه 31 خرداد 1394 14:17
طبقه بندی:ریشه‌شناسی، 

این واژه ی " پیست " ریشه اش از کدوم زبانه ؟

تو انگلیسی به پیست دوومیدانی میگن TRACK   به پیست دوچرخه سواری هم همینو میگن به پیست اسکی میگن SKI RESORT  . پس از کجا اومده ؟

و سوال دوم اینکه چرا ما در فارسی برای هر سه ی این ورزشا از " پیست " استفاده میکنیم ؟


نسکافه‌ای

جمعه 16 آبان 1393 00:48
طبقه بندی:ریشه‌شناسی، معنی‌شناسی، واژه‌شناسی، 


نسکافه‌ای نام یک رنگ بور است که برای نامگذاری رنگ مو و البسه و کیف و کفش بیشتر به کار میرود. چیزی که در مورد نام این رنگ جالب است ریشه‌ی آن است. بسیاری از مردم کافی‌میکس، یا همان قهوه فوری همراه با شکر و شیرخشک را نسکافه میگویند. نسکافه یکی از بهترین برندهای کافی میکس در جهان است که توسط شرکت سوئیسی نستله عرضه میشود. خود واژه‌ی نسکافه Nescafe هم درهم آمیزی دو واژه‌ی نام شرکت تولید کننده اش و نام قهوه بود : Nestle  و Cafe در فرانسوی. در واقع نسکافه مجازا یعنی کافی میکس. همانطور که پودر رختشویی را مادران ما به اعتبار نام شرکت تاید، تاید خواندند. البته رنگ تاید مانند کافی میکس چندان خاص نبود که بشود از آن در نامگذاری یک رنگ خاص استفاده کرد.



یادش بخیر. یک سال در شرکتی کار میکردم که از برندهای معروف صنایع غذایی کشور است. مدیر کارخانه اش انقدر ساده بود که وقتی میخواست بگوید کافی میکس نام محصول شرکت رقیبش یعنی نسکافه را میگفت. هرچقدرهم به او میگفتیم آقا جان نسکافه محصول شرکت رقیب ماست بازهم فراموش میکرد. منظور اینکه این کلمه آنقدر جا افتاده است که حتی تولیدکننده های شرکتهای رقیب هم تحت تاثیرش قرار میگیرند. واقعا هم از لحاظ کیفیت این تاثیرگذاری برازنده ی این محصول است. ما که هرچقدر آزمایش کردیم نفهمیدیم راز حل شدن سریع این کافی میکس محبوب چیست.


               


متاسفانه بین جامعه دانشگاهی و روشنفکری کشور بررسی مسائل نژادی و قومی یک تابو محسوب میشود. علت اینکه چرا تابو هستند در ایران را نمیخواهم باز کنم. اما میتوانم لزوم انجام پژوهشهای قومی و نژادی مرتبط با رشته خودم را مطرح کنم. به طور خلاصه فقط دو مثال کوتاه میزنم.

زبان و مسائل نژادی
زبانشناسی پیش و بیش از اینکه یک رشته ی علوم انسانی باشد یکی از علوم طبیعی محسوب میشود. بررسی روند مهاجرتهای تاریخی بشر که در علوم تکامل و باستان شناسی حائز اهمیت است یکی از کلیدهای خود را در دست زبانشناسان میبیند. بدون بررسیهای ژنتیکی گویشوران زبانهای مختلف نمیتوان بررسیهای زبانی را برای این منظور خاص آماده کرد. همچنین مسائل مرتبط با منشاء و تکامل زبان به نحوی با این قبیل پژوهشها مرتبط میشوند. البته زبانشناسان قرار نیست به دنبال ژنوم گروه خاصی باشند، بلکه آنها باید ارتباط بین گروههای نژادی و زبان آنها را شناسایی کنند.

زبان و مسائل قومی
بررسیهای جامعه شناسی زبان که در علوم اجتماعی مطرحند و همینطور بررسیهای زبانشناسی اجتماعی نظیر گویش شناسی اجتماعی و گویش شناسی جغرافیایی، بررسی مسائل زبانی و فرهنگ و مسائل قوم نگاری، همه به نحوی با مساله ی زبان درگیرند و از یافته های زبانشناسی استفاده میکنند.

کشورهای پیشرفته ی دنیا برای برنامه ریزی مسائل اجتماعی خود به تحقیقات فوق نیازمندند و از آنها استفاده میکنند. در حالیکه در کشور ما اصولا جامعه دانشگاهی اعتقادی به پژوهش در این مسائل ندارد و بلکه به بهانه های غیرمنطقی از انجام آنها سر باز میزند. همین میشود که مدتهاست بررسیهای تاریخ و فرهنگ خود را از روی دست خارجیان کپی میکنیم.

از ماست که بر ماست


  • تعداد صفحات :2
  • 1  
  • 2  
تیم ترویج زبانشناسی

در اول بهمن 94 پس از 4 سال فعالیت مستمر وبلاگ زبانشناسان آینده، تیم کشوری ترویج دانش زبانشناسی با هدف کارآفرینی در این رشته و به واسطه تحرک این وبلاگ در فضای مجازی کشور تشکیل شد و فعالیت عملی خود را به فضای واقعی آورد تا سرانجام این وبلاگ به هدف خود رسیده باشد.
***************
کانال تلگرام https://telegram.me/linguists2b
صفحه فیسبوک https://www.facebook.com/linguists2b


آمار وبلاگ

  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :