لکی و داستان نخ نمای زبان یا گویش

یکشنبه 23 آبان 1395 14:22
طبقه بندی:زبان لکی، 

با وجود این که زبانشناسان معاصر در قرن بیست و یکم به پژوهش در باب ساختار دستوری، واجی و معنایی ویژه ی زبان لکی میپردازند، و به اصطلاح، پارامترهای خاص و نوع ویژه یا زبان ویژه ی آن را بررسی میکنند، و نتیجه پژوهشهای خود را در قالب مقالات پایان نامه ها و کتابهای متعدد ارائه میدهند، هنوز هستند کسانی که سوال تکراری لکی زبان است یا گویش را مطرح میکنند.

بیشتر این افراد منبعی موثقتر از ویکیپدیا و یا منابع پژوهشگرانی قرن نوزدهمی و ابتدای قرن بیستمی ندارند و اساسا تمایلی به شنیدن و خواندن پژوهشهای جدید و مدرن ندارند زیرا دوست ندارند خلاف میل باطنی خود چیزی بشنوند و در ورطه ی تعصبات قومی خود گرفتار آمده اند، زبانها را شاخ و برگ درخت انگاشته و دائما به دنبال ریشه و شاخ و برگهای آنها هستند تا بتوانند امیال اصالت گرایانه خود را که از ذات نژادپرستشان سرچشمه میگیرد، ارضا کنند.

چه نیکوست که در هر زمینه به متخصص آن رجوع شود. یکی از بهترین منابع مطالعه زبان لکی، کتابهای سه گانه آقای شهسواری در مورد این زبان و نیز فصل دهم کتاب زبانشناسی استاد دبیرمقدم است. امیدوارم روزی برسد که تعصب جای خود را به تدبر بدهد.


بازنشر از وبسایت گفتار ما

یکی از پیچیده ترین مجهولات زبانی در مغرب فلات ایران، ارتباط زبان لکی با دیگر زبان ها و به طور خاص، زبان های مردمان لور و کرد است. حل این مساله بدون واکاوی تمامی جنبه های آن و بازشناسی اصطلاحات مربوطه، مشکل می نماید. در این نوشتار، به لزوم کاربرد اصطلاح مینجایی برای اطلاق به دسته ی از زبان های لوری در استان لرستان، درحل این مساله، و احیانا دیگر مسائل زبانی در این استان، تاکید می شود.
برای ساده تر کردن معادله، اقتضائات قومی، سیاسی، جغرافیایی و نظائر آن را فاکتور می گیریم و روی مساله زبان و به طور ویژه گویش شناسی متمرکز می شویم. با این حال تاکید می شود که برای درک جامع مساله، ناگزیر از لحاظ کردن تمامی فاکتورهای موثر هستیم. حتی با در نظرگرفتن مساله ی زبان، باز هم مساله کوچک نخواهد شد. تنوع و پراکندگی گونه های مختلف لکی، و گونه های زبانی پیرامون این معادله در این ناحیه، به آن حد است که ناگزیر از محدود کردن مساله هستیم. این محدود کردن تنها به سبب سنگینی و حجیم بودن و صد البته اهمیت آن است، وگرنه بر هر گویش شناسی روشن است که نمی توان تنها با لحاظ کردن داده های یک ناحیه، رای کلی صادر کرد. گردآوری داده های زبانی در سطح مغرب فلات، از حوصله توان مالی و فکری پژوهشگران خارج است و اراده ای جمعی برای انجام این مهم وجود ندارد. با این مقدمه در این نوشتار، با توجه به فاکتورهای زمان و جغرافیا در بررسی تنوعات زبانی، به ترتیب موضوع مورد بحث به وضع موجود ارتباط زبان لکی و گونه های زبانی واقع در استان لرستان، محدود می شود. به بیان دیگر، بررسی های تاریخی و نیز بررسی این ارتباط در سطح دیگر مناطق به مباحث دیگر موکول می شود.
در استان لرستان مشخصا سه گروه زبانی عمده مشاهده می شود : ۱٫ گونه های لکی، ۲٫ گونه های لری بختیاری و ۳٫ گونه های پراکنده لوری.
گویش وران دسته ی سوم، به لحاظ جغرافیایی به صورت حائل بین گویش وران دسته های اول و دوم قرار گرفته اند. به این ترتیب که لک زبان ها در غرب، شمال و شمال غرب استان و بختیاری ها در شرق، جنوب و جنوب شرق استان ساکن هستند و دسته سوم بین این دو قرار گرفته اند. به طور طبیعی تبادلات زبانی لک ها و این دسته بیشتر از تبادلات زبانی آنها و بختیاری هاست. بنابراین می توان گفت که از لحاظ زبانی، در حال حاضر در استان لرستان، در معادله ی چند مجهولی ارتباط زبان لکی و دیگر زبان ها، این دسته ی سوم اهمیت فراوانی دارد.
طبق سنت موجود در گویش شناسی، ناگزیر از آنیم که نامی برای دسته زبان هایی که مورد بررسی ما هستند، انتخاب کنیم. به این معنی که تنها در این متن می توانیم بگوییم دسته ی سوم! برای ارجاع به این دسته ی سوم در این نوشتار، نمی توانید تا ابد بگویید: دسته سومی که فلانی در فلان نوشتارش نوشت! منطقی این است که نامی برای آن انتخاب کنیم و این همان سنتی است که در گویش شناسی انجام می شود. رسم بر این است که نام زبان را از گویش وران آن بپرسیم. تمامی این دسته ی سومی ها می گویند که لور هستیم و زبان مان لوری است. گویش شناس، با لری بختیاری و ده ها گونه ی دیگر لوری در فلات ایران مواجه است که ممکن است وی را سردرگم کند. بنابراین به مانند لری بختیاری که پسوند قوم دارد، ممکن است
بخواهد نام قومی در لرستان را بر این دسته زبان ها بنهد. ولی باز هم نمی تواند. این دسته زبان ها متعلق به قوم خاصی نیستند، و گاه حتی افراد اقوام هم نام، به لکی و یا بختیاری نیز تکلم می کنند.
در سنت گویش شناسی گزینه ی دیگری برای نام گذاری زبان ها وجود دارد و آن هم استفاده از نام های جغرافیایی است. گفته شد که این دسته ی سوم حائل بین دو دسته ی دیگرند. در زبان اکثر گویش وران این دسته زبان ها، عبارت»حائل» را می توان با عبارت: مینجا minja/ بیان کرد. در زبان این مردمان: مین/min/ یعنی:»داخل» و «جا» همان معادل فارسی است. بنابراین می توان این دسته زبان ها را برحسب عبارتی برگرفته از خود آن ها و با افزودن پسوند نسبت «ی» در فارسی آن ها را «مینجایی» دانست و به اعتبار اینکه این مردم خود را لور می دانند می توان به زبان های آن ها زبان های «لوری مینجایی» اطلاق کرد.
اینکه لوری مینجایی دقیقا چیست و چه ویژگی هایی دارد و چه نقشی در معادله ی ارتباط زبان های غرب فلات، با لکی دارد، موضوع پژوهش های گویش شناسان می تواند باشد. در این نوشتار کوتاه سعی شد نشان داده شود که در حال حاضر در استان لرستان، نیاز هست که اصطلاحی برای آن دسته از زبان هایی که با لکی مرتبط هستند ابداع کرد. به طور طبیعی و برحسب قومیت و با استفاده از زبان خود همین مردم، اصطلاح مینجایی پیشنهاد شد. ممکن است حین پژوهش های بیشتر گویش شناسان تصمیم بگیرند که اصطلاحات دیگری برای این دسته زبان ها استفاده کنند، ولی در هر صورت در وضع موجود به نظر می رسد که ناگزیر هستیم از یک اصطلاح جامع و فراگیر برای آن ها استفاده کنیم تا دچار اشتباه نشویم. این اصطلاح اصالت خود را قومیت و زبان این مردم گرفته است و ضرورت خود را از نیاز پژوهشگران. برای استفاده از یک اصطلاح لزوما نباید در ماورای تاریخ به دنبال اصل و نسب آن باشیم. روند تغییرات جامعه در قرن بیستم آنقدر سریع بوده است که از کندی پژوهشگران این عرصه پیشی گرفته است. شاید اگر موضوع این مبحث، بررسی تاریخ این زبان ها بود قضیه کمی فرق می کرد. شاید اگر مساله فراتر از سطح استان لرستان بود، اصطلاحات دیگری مطرح می شد. حتی در این صورت هم کاربرد اصطلاح لوری مینجایی، به سبب کارایی آن در حل مسائل زبانی در مغرب فلات، باز هم قابل توجیه بود. با عنایت به فاکتور زبان، و مشخصا سنت های نام گذاری در گویش شناسی و نیز با استناد به وضع موجود در استان لرستان، گفته شد آنچه باید گفته می شد،» تا چه در قبول افتد و چه در نظر آید».



طی هفته های گذشته تیم استان لرستان اولین کارگروه خود را با موضوع زبان لکی پیشنهاد داد و پس از به تصویب رسیدن، فعالیت آن به طور جدی از امروز آغاز شد.

از اهداف کلی این کارگروه توانمندسازی دانش آموختگان بومی استان و به ویژه گویشور زبان لکی در بحث برنامه ریزی زبانی برای این زبان ایرانی است که تعداد قابل ملاحظه ای گویشور در غرب کشور دارد. در این راستا علاوه بر این که کارگروه در تلاش خواهد بود مشکل اشتغال دانش آموختگان زبانشناسی، آن هم در استانی که همواره بیشترین نرخ بیکاری در کشور را داشته است، دنبال کند، زمینه استفاده از دانش زبانشناسی این عزیزان را فراهم کند. در این راستا لازم است که این عزیزان را در جهت کسب مهارتهای لازمه در برنامه ریزی زبانی یاری رسانیم، چون صرف داشتن دانش اکادمیک برای انجام پروژه های عملی کفایت نمیکند. از سوی دیگر انجام چنین پروژه هایی بدون استفاده از علم روز، نتایج روزآمدی نخواهد داشت.

با امید آنکه مسئولین استان با همکاری خود با این کارگروه، علاوه بر اینکه قدمی در راه کارآفرینی و رفع مشکل اشتغال در استان لرستان برمیدارند، خدمتی به فرهنگ بومی منطقه کرده باشند.

در اینجا اسامی اعضای این کارگروه را از نظر میگذرانیم :

1. زینت سارابیگی دانش آموخته ارشد زبانشناسی دانشگاه بهشتی و سرگروه استان لرستان
2. فرزانه حیدری دانش آموخته ارشد زبانشناسی و سرپرست کارگروه
3. وهاب کریمی دانش آموخته ارشد زبانشناسی علوم تحقیقات و عضو ناظر کارگروه
4. زهرا اسماعیلی متین دانشجوی دکترای زبانشناسی دانشگاه تربیت مدرس
5. سارا بللی دانشجوی دکترای زبانشناسی دانشگاه ناپولی ایتالیا
6. شیرین محمدی دانشجوی ارشد زبانشناسی پژوهشگاه علوم انسانی
7. جناب علی ملکشاهی دانشجوی دکترای حقوق دانشگاه تهران  و فعال فرهنگی
8. جناب مجبتی کایدی دانشجوی مطالعات فرهنگی و فعال فرهنگی
9. جناب دکتر ابراهیم خدایی دانش آموخته دکترای جامعه شناسی دانشگاه تهران و فعال فرهنگی
10. جناب مهندس بابک بیرانوند دانش آموخته مهندسی عمران و فعال فرهنگی


وبلاگ زبان لکی

یکشنبه 6 دی 1394 12:21
طبقه بندی:زبان لکی، 

مدتی است که در مورد زبان مادریم، لکی، در وبلاگ نمینویسم و یادداشتهایم را در مورد این زبان در وبلاگ دیگری درج میکنم .  برای اولین بار است که این تارنمای جدید را معرفی میکنم. ازین پس در مورد لکی در وبلاگ مخصوص خودش خواهم نوشت. البته مطالبی که در مورد این زبان در اینجا نوشته ام متعلق به اینجا خواهد بود و همینجا خواهند ماند.

چند دلیل برای این کار داشتم. یکی اینکه وبلاگ زبانشناسان آینده از حالت شخصی خارج شده و مخاطب انتظار ندارد که دغدغه های شخصی در آن مطرح شوند. خودم هم در قسمت تارنماهای زبانشناسی، لینک دوستانی که به دغدغه های شخصی و دل نوشته و حتی پرداختن به یک زبان خاص میپردازند را قرار نداده ام. دوم اینکه وبلاگ زبان لکی یک وبلاگ صرفا علمی نیست و سعی خواهم کرد در آن در  راستای دغدغه های زبانی جامعه لک زبان فعالیت کنم. البته اولویت در آن مسائل علمی خواهد بود ولی وظایفی که بر عهده جامعه زبانشناسی لک زبان هست، از جمله استانداردسازی خط لکی و تدوین یک فرهنگ با کیفیت در آن به جد پیگیری شود.

 معرفی مقالات، کتابها و پایان نامه هایی که به زبان لکی میپردازند در این وبلاگ جدید صورت خواهد گرفت تا به مرور به بانک اطلاعات پژوهشی این زبان تبدیل شود. حسن دیگر این وبلاگ امکان گرد هم آوردن فعالان فرهنگی این زبان و نیز زبانشناسانی است که به این زبان میپردازند و جای شکر این است که بسیاری از آنها خود لک زبان هستند. بدون شک با هم افزایی توان این بزرگواران رسیدن به اهدافی مانند خط و فرهنگ لکی آسان خواهد شد و هدفهای بزرگتر نظیر تشکیل انجمن لک زبانان کشور، ایجاد رادیوی اینترنتی، تاسیس  ایستگاه رادیویی و انتشارات مختص این زبان و سایر اقدامات فرهنگی دیگری که سالهاست فعالان لک زبان درصدد انجام آن هستند و موفق نشده اند، تسهیل خواهد شد.

برای ورود به وبلاگ زبان لکی اینجا و یا روی تصویر آن کلیک کنید




وجود فرهنگ واژگان لکی که به کار گویش شناسان داخلی و خارجی بیاید عمیقا حس میشود. از سوی دیگر فرهنگی که لغات اصیل و بعضا فراموش شده ی این زبان  را به شیوه ای زبانشناسانه و به بیان فنی، با اسلوب صحیح فرهنگ نگاری گردآورده باشد و به گویشوران بومی این زبان در حفظ زبان مادریشان کمک کند، تاکنون عرضه نشده است. بدون اینکه بخواهم از فرهنگ واژگان خاصی نام ببرم، فرهنگهای موجود لکی در یک کلام استراتژی خاصی ندارند. البته به عنوان یک گویشور بومی این زبان، بوسه بر دست و قلم اساتیدی میزنم که برای لکی فرهنگ واژگان تالیف کرده اند. کیست که نداند دشواریهای نگارش و چاپ فرهنگ گویشی را. ولی باید قبول کرد که هیچ کدام مقبولیت عام نیافته اند. تک تک این فرهنگها نکات قوت خاص خود را دارند. همه آنها جالبند. همه آنها مفید هستند. ولی به خاطر هدف گذاری نامناسب و یا بعضا بی هدفی در تالیف، در میانه ی کار معلقند. مخاطبشان دقیقا مشخص نیست. ایرادات فرهنگ نگاری نمیگیرم چون اهل فن نیک بر ایرادات فنی فرهنگهای موجود واقفند و خود نوآموز فرهنگ نویسی و شاگرد مکتب ایشان.
برای بیشتر زبانهای بومی فرهنگ واژگان ذوقی و ادبی نگاشته شده است. برای لکی نیز هم. ولی زمانه اقتضا میکند فرهنگ واژگانی برای این زبان نوشته شود که نیاز گویش شناسان را برطرف کند. همچنین گویشوران بومی لکی نیازمند فرهنگ واژگانی هستند که پاسخگوی حقوق زبانی ایشان باشد و در عین حال به شیوه ای فنی تالیف شده باشد. اینکه در ابتدای این مختصر از لغات اصیل گفتم، به معنای حقیقی کلمه بار ارزشی آن مدنظرم بود. هرچند در زبانشناسی ارزش گذاری علمی نباید انجام داد و لغات از نظر این علم واجد اصالت در معنای ارزشی  نیستند، ولی عامدانه چنین فرهنگی را برای زبان مادریم آرزو دارم. فرهنگ واژگان کلید قدرتمند شدن یک زبان و قدرتمند شدن یک زبان کلید قدرتمند شدن گروه زبانی وابسته به آن زبان است. تمایز ملل و اقوام بیشتر از لحاظ زبانی است. قوم و ملتی که زبانش را پاس بدارد میتواند به آینده ی خود امیدوارانه تر نگاه کند.
بند پیشین بیشترش درددلی بود با هم زبانانم. دوستان زبانشناس بر من خرده نگیرند. گویش شناسانی که به بررسی زبان لکی و زبانهای هم سرشت آن علاقمندند خود بهتر از هر کسی بر اهمیت فرهنگ های واژگان زبانهای بومی آگاهند. امیدوارم همتی از هر دو سو، هم گویشوران لک و هم لک پژوهان، هم‌افزا شده و فرهنگی درخور تالیف شود. در این زمینه دست تمام هم زبانان عزیز، لک زبانان، دوستان ادیب لک زبان، و فرهنگ نگاران را به گرمی میفشارم و از همکاری ایشان در این راستا استقبال میکنم.


قلب نحوی در زبان لکی

جمعه 22 خرداد 1394 00:23
طبقه بندی:زبان لکی، نحو، 


پامادور تماته و ...

یکشنبه 17 اسفند 1393 22:06
طبقه بندی:زبان لکی، گویش‌شناسی، واج‌شناسی، 

یه همکار داریم رشتیه. سر ناهار گفت ما به گوجه میگیم : پامادور. از روسی. منم بش گفتم ما هم بش میگیم تماته. از انگلیسی.

علاوه بر فارسی، سایر زبانهای ایرانی لغات دخیل فراوانی از زبانهای اروپایی دارند که مطالعه مستقل روی آنها میتواند حائز نتایج ارزشمندی باشد.

مثلا در این مورد خاص تغییر تلفظ از روسی پامیدور به پامادور در گیلکی و تومیتو از انگلیسی به تماته در لکی میتواند به جهت شناخت فرآیندهای آوایی این دو زبان ایرانی مورد استفاده قرار بگیرد. تغییر تلفظ لغات دخیل از داده های مفید در این راستا هستند.


  • تعداد صفحات :4
  • 1  
  • 2  
  • 3  
  • 4  
تیم ترویج زبانشناسی

در اول بهمن 94 پس از 4 سال فعالیت مستمر وبلاگ زبانشناسان آینده، تیم کشوری ترویج دانش زبانشناسی با هدف کارآفرینی در این رشته و به واسطه تحرک این وبلاگ در فضای مجازی کشور تشکیل شد و فعالیت عملی خود را به فضای واقعی آورد تا سرانجام این وبلاگ به هدف خود رسیده باشد.
***************
کانال تلگرام https://telegram.me/linguists2b
صفحه فیسبوک https://www.facebook.com/linguists2b


آمار وبلاگ

  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :